Słownik haftu: terminy, które warto znać na początek

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Właśnie otworzyłaś/eś swój pierwszy zestaw do haftu, a niektóre terminy wciąż wydają się tajemnicze? Motek, nitka, diagram, haft krzyżykowy, tkanina 14 count… Haft ma swój własny słownik, czasem uzupełniony o angielskie słowa, gdy zestaw pochodzi od zagranicznej marki. Nasz leksykon pomoże Ci zrozumieć główne oznaczenia w Twoim zestawie, aby zacząć pracę ze spokojną głową.

Jakie są główne rodzaje haftu?

Zanim poznasz materiały i instrukcje swojego zestawu, warto zrozumieć, w jaki sposób wzór ma zostać odwzorowany na tkaninie. W zależności od wybranego rodzaju haftu, będziesz musiał/a podążać za siatką, pokryć nadrukowany rysunek lub użyć różnych ściegów dekoracyjnych.

Haft krzyżykowy liczony:

Tkanina jest czysta, a wzór przedstawiony jest osobno w formie diagramu. Musisz policzyć kratki siatki i przenieść je na tkaninę, aby umieścić każdy ścieg we właściwym miejscu. Najczęściej ten rodzaj haftu wykonuje się ściegiem krzyżykowym.
Po angielsku: counted cross stitch.

Haft drukowany lub tłoczony:

Wzór jest bezpośrednio odwzorowany na tkaninie. Wystarczy podążać za kolorami, symbolami lub wskazanymi strefami. W zależności od zestawu rysunek może pozostać widoczny lub zniknąć po praniu.
Po angielsku: stamped cross stitch, printed cross stitch lub pre-printed fabric.

Czym jest haft ściegiem ozdobnym?

Haft ściegiem ozdobnym obejmuje prace wykonane różnymi ściegami dekoracyjnymi, takimi jak ścieg łodyżkowy, ścieg swobodny, ścieg płaski, ścieg francuski czy ścieg łańcuszkowy. Rysunek jest zazwyczaj nadrukowany lub naniesiony na tkaninę, a następnie każda strefa jest haftowana wskazanym w instrukcji ściegiem. Po angielsku mówi się o embroidery lub surface embroidery.

Jakie słowa warto znać, aby zrozumieć swoją tkaninę?

1 – Tkanina Aida:

Tkanina Aida jest szczególnie odpowiednia dla początkujących. Jej splot tworzy regularne kwadraty z dobrze widocznymi otworami w czterech rogach. Jest używana głównie do ściegu krzyżykowego. Każdy krzyżyk wykonuje się na jednym kwadracie tkaniny.

Po angielsku: Aida fabric lub po prostu Aida.

2 – Tkanina lniana:

Tkanina lniana ma bardziej naturalny i delikatniejszy splot. Jej nitki są widoczne, ale nie tworzy tak wyraźnych kwadratów jak tkanina Aida. Haftuje się zazwyczaj na dwóch nitkach tkaniny, co wymaga większej uwagi przy liczeniu.
Warto wiedzieć: w przypadku tkanin lnianych możesz czasem spotkać się z określeniami Belfast, Newcastle, Dublin, Cashel lub Edinburgh. Te nazwy, właściwe producentowi Zweigart, pozwalają oznaczać serie tkanin w zależności od ich gęstości. Na przykład termin Belfast oznacza tkaniny o gęstości 12,6 nitek/cm, czyli 32 ct.

Po angielsku: linen lub linen fabric.

3 – Etamina:

Etamina to tkanina o regularnym splocie. Zapewnia delikatny efekt, pozostając przy tym często prostsza w użyciu niż len. Podobnie jak na lnie, haftuje się zazwyczaj licząc nitki tkaniny.
Warto wiedzieć: w przypadku etamin możesz czasem spotkać się z określeniami Lugana, Murano, Modena, Bellana lub Britney. Te nazwy, właściwe producentowi Zweigart, pozwalają oznaczać serie tkanin w zależności od ich gęstości. Na przykład termin Murano oznacza tkaniny o gęstości 12,6 nitek/cm, czyli 32 ct.

Po angielsku: evenweave lub evenweave fabric.

Co oznacza „count” tkaniny?

W zagranicznych zestawach gęstość tkaniny jest często podawana w count. Count odpowiada liczbie kwadratów lub nitek na cal, czyli 2,54 cm.

W Polsce mówimy zazwyczaj o ściegach na centymetr, często skracanych jako ściegi/cm.

– 6 count odpowiada około 2,4 ściegom/cm.
– 10 lub 11 count odpowiada około 4,4 ściegom/cm.
– 14 count odpowiada około 5,5 ściegom/cm.
– 16 count odpowiada około 6,3 ściegom/cm.
– 18 count odpowiada około 7,2 ściegom/cm.

Im wyższa liczba count lub ściegów na centymetr, tym mniejsze są kwadraty tkaniny i tym delikatniejszy jest efekt haftu.

Warto wiedzieć:

W przypadku lnu i etaminy mówi się zazwyczaj o nitkach na centymetr. Tkanina o gęstości 12,6 nitek/cm odpowiada około 32 count. Haftowana na dwóch nitkach osnowy pozwala uzyskać około 6,3 ściegów na centymetr.

Jakie jest słownictwo dotyczące nici do haftu?

1 – Motek:

Motek to forma, w jakiej zwykle sprzedawana jest nić do haftu. Każdy kolor ma dokładny numer referencyjny. W niektórych zestawach nici dostarczane są w formie wstępnie odciętych odcinków, w ilościach potrzebnych do wykonania pracy. W takim przypadku dokładny numer referencyjny każdego koloru nie zawsze jest podany.

Po angielsku: skein.

2 – Mulina bawełniana:

Mulina bawełniana to nić najczęściej używana do haftu krzyżykowego. Zazwyczaj składa się z sześciu cienkich nitek, które można rozdzielić. W Polsce najpopularniejsza jest mulina Mouliné Spécial 117 marki DMC. Doceniana za swoją jakość, oferuje również 500 odcieni kolorów.

Po angielsku: embroidery floss lub stranded cotton.

3 – Nitka:

Każda z sześciu nici, z których składa się mulina, nazywana jest nitką. Gdy instrukcja wskazuje haftowanie dwiema nitkami, musisz więc rozdzielić dwie z sześciu nici tworzących mulinę.

Use 2 strands oznacza „użyj 2 nitek”.
Use 1 strand oznacza „użyj 1 nitki”.
Separate the strands oznacza „rozdziel nitki”.

Uwaga: W zależności od marki i zestawu nici nie zawsze są bawełnianą muliną i nie zawsze występują w formie nitek do rozdzielenia. Sprawdź dokładnie wskazówki w swoim zestawie przed rozpoczęciem pracy.

Wskazówka od Isabelle

Nawleczona nić to długość nici, którą przewlekasz przez igłę. Aby uniknąć supełków, przetarcia nici lub jej rozdzielania się podczas pracy, radzimy przygotowywać odcinki o długości maksymalnie 40–50 cm.

Jakie są główne akcesoria do haftu?

Haft to hobby wymagające niewielu akcesoriów na początek. Jednak dodatkowy sprzęt może być przydatny, aby poprawić jakość efektu Twoich prac, a także Twój komfort.

Igła do haftu:

Do ściegu krzyżykowego używa się zazwyczaj igły z zaokrąglonym końcem. Przechodzi ona przez otwory tkaniny, nie niszcząc tworzących ją nici. Ucho to mały otwór znajdujący się na końcu igły, przez który przewleka się nić. Istnieje wiele rodzajów igieł do haftu, dobieranych w zależności od rodzaju tkaniny, rodzaju nici i rodzaju ściegu w Twoim hafcie.

Po angielsku:
– igła: needle;
– igła z zaokrąglonym końcem: tapestry needle;
– ucho igły: eye of the needle.

Tamborek do haftu:

Tamborek pozwala utrzymać tkaninę napiętą podczas pracy. Może ułatwić wykonywanie regularnych ściegów, ale jego użycie nie jest obowiązkowe.

Po angielsku: embroidery hoop lub po prostu hoop.

Warto wiedzieć: do napinania tkaniny można też używać innych akcesoriów, takich jak Qsnap czy krosna do haftu. Są idealne do większych prac, ponieważ oferują większą powierzchnię roboczą. Krosna i podpórki pozwalają uwolnić ręce, siedząc na kanapie, przy stole czy na krześle, a tym samym poprawić Twój komfort. Zapraszamy do zapoznania się z naszym pełnym poradnikiem tutaj..

Lampy i lampy z lupą:

Lampy i lampy z lupą nie są niezbędnymi akcesoriami, ale znacząco poprawiają komfort pracy. Dobre oświetlenie pozwala pracować w dzień i w nocy, a także chronić wzrok na dłuższą metę. Lampy naśladujące światło dzienne to najlepsze narzędzia w rękodziele kreatywnym, ponieważ pozwalają dobrze widzieć kolory bez zniekształceń. Zapraszamy do zapoznania się z naszym pełnym poradnikiem tutaj.

Jak czytać siatkę haftu?

Siatka lub diagram:

Diagram przedstawia wzór haftu w postaci kratek. W przypadku pracy ściegiem krzyżykowym jedna kratka diagramu odpowiada zazwyczaj jednemu ściegowi na tkaninie.

Po angielsku:
– siatka: chart;
– diagram lub wzór: pattern;
– wzór ściegu krzyżykowego: cross stitch pattern.

Środek siatki:

Środek diagramu jest zazwyczaj wskazany strzałkami lub znacznikami umieszczonymi na jego brzegach. Zlokalizowanie środka siatki i środka tkaniny pozwala prawidłowo umieścić wzór.

Diagramy często zawierają również grubsze linie co dziesięć kratek. Nie są one częścią wzoru. Służą jedynie lepszej orientacji i ułatwiają liczenie.

Jak rozumieć legendę i symbole?

Każdy symbol siatki odpowiada pełnej instrukcji. Nie oznacza więc jedynie koloru.

Symbol wskazuje zazwyczaj:

– rodzaj ściegu do wykonania;
– kolor lub numer nici;
– liczbę nitek do użycia;
– ewentualnie mieszankę kilku kolorów.

Tak więc ten sam kolor może pojawić się z kilkoma różnymi symbolami. Może być na przykład użyty z dwiema nitkami dla głównej strefy, a następnie z jedną nitką, aby uzyskać delikatniejszy efekt.

Uwaga: jeśli kratka nie zawiera żadnego symbolu i pozostaje pusta, oznacza to, że nie należy jej haftować.

Po angielsku legenda może być oznaczana terminami key, chart key lub legend.

Jak przedstawiane są ściegi tylne?

Ściegi krzyżykowe są zazwyczaj przedstawiane symbolami umieszczonymi wewnątrz kratek.

Ściegi tylne, używane do podkreślenia konturów i dodania szczegółów, są przedstawiane liniami narysowanymi na diagramie. Te linie mogą łączyć dwa rogi kratek, przechodzić przez kilka kratek lub podążać za konturem elementu wzoru.

Po angielsku ścieg tylny nazywany jest backstitch.

Czym są mieszanki kolorów, czyli „blends”?

Niektóre diagramy wymagają zmieszania dwóch różnych kolorów w tej samej nawleczonej nici. Aby haftować dwiema nitkami, możesz na przykład musieć użyć jednej nitki pierwszego koloru i jednej nitki drugiego koloru. Ta mieszanka, nazywana po angielsku blend lub blended threads, pozwala stworzyć pośredni odcień, delikatniejszy gradient lub bardziej naturalny efekt.

Czy diagramy są zawsze kolorowe?

Diagram może być wydrukowany w czerni i bieli lub w kolorze.
– Na diagramie czarno-białym symbole pozwalają rozróżnić nici.
– Na diagramie kolorowym strefy mogą być również pokolorowane, aby ułatwić odczyt. Uwaga jednak: kolory wydrukowane na siatce niekoniecznie odpowiadają rzeczywistym kolorom nici. Czasami użyte kolory są celowo różne, aby stworzyć kontrasty między różnymi strefami.

Należy więc zawsze kierować się przede wszystkim legendą, sprawdzając:
– symbol;
– numer nici;
– liczbę nitek;
– rodzaj ściegu wskazany w legendzie.

Jakie są główne ściegi haftu?

1 – Ścieg krzyżykowy:

Ścieg krzyżykowy tworzą dwie ukośne linie, które krzyżują się, tworząc X. Na tkaninie Aida jeden krzyżyk zajmuje jeden kwadrat. Dwie ukośne linie przechodzą przez cztery otwory znajdujące się w rogach tego kwadratu. Aby uzyskać równomierny efekt, wszystkie krzyżyki muszą być wykonywane w tym samym kierunku. ( Zobacz nasz film instruktażowy )

Po angielsku: cross stitch lub full cross stitch.

2 – Pół ściegu:

Pół ściegu odpowiada jednej przekątnej ściegu krzyżykowego. Jest często używany do tworzenia cieni lub teł. W zależności od wzoru pół ściegu może być wykonywany w jednym lub drugim kierunku, a czasem oba kierunki są mieszane w ramach tego samego wzoru. Sprawdź dokładnie objaśnienia, aby poznać kierunek Twojego pół ściegu.

Po angielsku: half stitch lub half cross stitch.

3 – Ścieg tylny:

Ścieg tylny tworzy cienką linię, która pozwala podkreślić kontury i szczegóły. Jest zazwyczaj wykonywany po ściegach krzyżykowych, na etapie wykończenia pracy. Może być również nazywany ściegiem prostym. ( Zobacz nasz film instruktażowy )

Po angielsku: backstitch.

4 – Ścieg francuski (supełek):

Ścieg francuski tworzy mały okrągły reliefowy element. Jest często używany do haftowania oczu, środka kwiatu lub drobnych detali. ( Zobacz nasz film instruktażowy )

Po angielsku: French knot.

Niektóre wzory wykorzystują również ćwiartki ściegu, trzy czwarte ściegu lub ściegi swobodne, aby nadać wzorowi więcej precyzji.

Jakie angielskie terminy często spotyka się w zestawach?

Techniki i ściegi:

Counted cross stitch: liczony ścieg krzyżykowy.
Stamped cross stitch: drukowany lub tłoczony ścieg krzyżykowy.
Full cross stitch: pełny ścieg krzyżykowy.
Half stitch: pół ściegu.
Backstitch: ścieg tylny.
French knot: ścieg francuski.
Stitch type: rodzaj ściegu.

Materiały i instrukcje:

Fabric: tkanina.
Floss: nić do haftu.
Skein: motek.
Strand: nitka.
Blend: mieszanka kolorów.
Chart: siatka.
Finished size: wymiary gotowej pracy.
Start in the center: zacznij od środka.
Fasten off: zakończ lub zabezpiecz nić.
Do not knot the thread: nie rób supełka na nici.

Nasze rady przed rozpoczęciem

Zanim wykonasz swoje pierwsze ściegi, poświęć czas na określenie rodzaju haftu, sprawdzenie tkaniny i jej gęstości, a następnie przeanalizuj każdą kolumnę legendy. Zwróć uwagę na rodzaj ściegu, liczbę nitek, ewentualne mieszanki kolorów oraz środek diagramu. Słownictwo haftu może z początku wydawać się techniczne, ale szybko staje się znajome. Dzięki kilku prostym punktom odniesienia lepiej zrozumiesz swoje zestawy i będziesz postępować spokojniej w swoich pracach.
Gotowi, by zacząć? Odkryj naszą selekcję wzorów idealnych na start!
A jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości lub coś jest niejasne, nasz zespół obsługi klienta chętnie Ci pomoże.